İnsan için yaşam her zaman düz bir çizgide ilerlememiştir, ilerlemiyor ve gelecekte de birtakım sebepler nedeniyle ilerlemeyeceği bilinen bir gerçek olarak karşımızda duruyor.

İnsanların yaşamında yaşanan kırılmalar, insanların yaşadığı ve neden olduğu sorunlar; hem kendisi için hem de başkaları için trajik sonuçları olan kriminal vakalara sebep olmaktadır.

Bu kriminal vakalara yol açan davranışları sergileyen failin davranışı psikolojik bir sorundan kaynaklanıyorsa tedavi edilmeye ya da genel geçer, yazılı olmayan yaptırımlar ile yasalarla belirlenmiş yazılı hukuk kurallarının karşılığı olan yaptırımlara tabi tutularak belirli bir süre denetim altında rehabilitasyonla (iyileştirme) sorunlu davranıştan arındırılmaya çalışılır. 

Ancak çoğu zaman bu süreler, iyileştirmekten daha çok sorunlu davranışı derinleştirmekte, faili kendisini iyileştirme sürecinden sonra dâhil olduğu toplumda yabancılaştırmakta ve yalnızlaştırmaktadır.

Yabancılık ve yalnızlık, beraberinde değersizlik hissini üreterek rehabilitasyon sürecini boşa çıkarmaktadır.

Bu satırların yazılması, dünyanın her yerinde yaşanan kriminal vakaların ve bu vakaların trajik sonuçlarına yol açan faillerinin rehabilitasyonunda El Salvador'un 2020'den bugüne değin uygulamış olduğu yöntemin farklılığıdır.

El Salvador'da, sonuçları bakımından kriminal vakalarda ciddi düşüşe yol açan olumlu gelişmeler olduğuna dair istatistikler paylaşılmaktadır.

El Salvador sokaklarında tamamen değilse de cezaevi duvarlarının ardında uygulanan program "Boş Zaman Yok", günlük yaşamın akışını daha huzurlu hâle getirdiğini El Salvadorlular dillendirmektedir.

Peki, El Salvador'da rehabilitasyon sürecinde nasıl bir yöntem uygulanıyor?

MS-13 (Mara Salvatrucha-13) ve Barrio 18 (18th Street Gang / 18. Cadde Çetesi)'in korku saldığı dönemlerde kepenkler erken kapanıyor, anneler pencerelerde bekliyor; suç sokağa, endişe aileye, korku esnafın kazancına, tedirginlik çocukların oyunlarına karışıyordu.

Toplumun birbirine bakışını değiştiren görünmez duvarlar oluşmuş, sokağın korkusu evlere misafir oluyor, evlerin endişesi çocukların dünyasında travmalar yaratıyordu.

El Salvador, son yıllarda sert güvenlik politikaları uygulamış bir ülke.

2022'de olağanüstü hâl ilan ediliyor.

Suçun içinde olanlara karşı geniş çaplı tutuklamalar gerçekleştiriliyor.

Suç oranlarında büyük düşüşler resmî istatistiklerde görülüyor.

Güvenlik algısının değiştiği, toplumun önemli ölçüde nefes aldığı yönünde değerlendirmeler yapılıyor.

Her sert güvenlik uygulamasının beraberinde getirdiği sorular da var elbette.

Adil yargılanma hakkı.

Keyfî tutuklama iddiaları.

Cezaevi koşulları.

İnsan hakları.

Güvenlik ile hukuk devleti arasındaki denge.

Yanıtı aranan soru açık:

Suçla mücadele yalnızca tutuklamadan mı ibarettir?

Cezaevi yalnızca kapatma alanı mıdır?

Yoksa içeride geçen zaman, insanın yeniden topluma hazırlanması için kullanılabilir mi?

Plan Cero Ocio...

Boş Zaman Yok...

Yaklaşımın temel düşüncesi sade.

Boş zaman yerine çalışma.

Çalışma yoluyla beceri.

Beceriyle üretim.

Üretim üzerinden sorumluluk.

Cezaevinde zaman ağır, akışkan, durgun bir su gibidir.

Anlamdan yoksun bırakılan zaman, insanın içindeki karanlığı çoğaltır.

Aidiyet oluşturan çalışma, insana başka bir yön verebilir.

Marangozluk.

Terzilik.

Fırıncılık.

Mekanik.

Tarım.

Hayvancılık.

Sanat.

Her biri insanın elini, zihnini ve zamanını başka yöne çevirebilecek terapiler.

Çekiç masaya dönüşüyor.

Fırın ekmeğe.

Toprak ürüne.

Kumaş giysiye.

Tuval esere.

Ürün görünür olursa, değişim insanın kendisine bakışında olumlu bir frekansa dönüşür.

"Ben yalnızca yaptığım hatadan ya da işlediğim suçtan ibaret değilim."

İnsan geçmişiyle vardır.

Geçmişi sorunlu olabilir; istendik ya da istenmeyen birtakım sebeplerle.

İyileştirme ile geleceğini yeniden inşa edebilir.

Santa Ana Cezaevi, söz konusu düşüncenin önemli örneklerinden biri hâline gelmiş durumda.