Yusuf ALİOĞLU ÜÇÜNCÜ HALİN MÜMKÜNLÜĞÜ: BİZİM ALİYA
Yazı Detayı
21 Kasım 2026 - Cumartesi 06:20 Bu yazı 103 kez okundu
 
ÜÇÜNCÜ HALİN MÜMKÜNLÜĞÜ: BİZİM ALİYA
Yusuf ALİOĞLU
 
 

‘Konuşamayabilirim ancak her zaman düşünme imkânım var ve bu imkânı sonuna kadar kullanmaya karar verdim’ diyordu, çakır gözlü Boşnak lider.

 

Zindanda dahi varlık amacından ve emeğiyle edindiği kimliğinden ödün vermeyerek, ‘konuşturmazlarsa ben de düşünürüm’ diyen Bilge Kral, ölüm yıldönümünde bir kez daha rahmetle anılıyor.

 

Liseli yıllarında kurduğu Mladi Muslimani (Müslüman Gençler) adlı kulüp, ömrünün sonuna kadar sürecek fikir ve dava adamlığı sürecinin bilinç yüklü ilk adımı oldu. Henüz 25 yaşında iken Yugoslav diktatör Tito’nun zulmü ile karşılaştı; İslam fikriyatından dolayı 1949-1954 yılları arasında beş yıl hapis yattı. 1956’da Saraybosna Üniversitesi Hukuk Fakültesinden mezun oldu.

 

Medresei-i Yusufiye’deki etütlerini 1970 yılında İslami Manifesto olarak yayımladı. (Fide Yay.) Eser, dünya Müslümanlarına uyanış ve diriliş çağrısı yapan son derece güçlü bir metindi. Kitap farklı çevrelerde büyük yankı uyandırırken, Aliya halkı nezdinde sahiplenilen bir isme, rejim içinse muhalif figürlerden birine dönüşmüştü.

 

Bu fikri üretkenliğin karşılığı olarak, 1983 yılında açılan bir davada on dört yıl hapis cezası aldı. İddianamelere geçen suçu, ‘devlet düzenini değiştirmek ve Bosna Hersek’i İslam devletine dönüştürmek’ idi.

 

1980 yılında tamamladığı ancak Yugoslavya'daki siyasi baskılar nedeniyle ülkesinde bastıramadığı ‘Doğu Batı Arasında İslam’ isimli eseri, kendisi hapisteyken 1984 yılında İngilizce olarak ABD ve Kanada'da yayımlandı.

 

Son asrın yüz akı kitaplarından biri olduğunu düşündüğüm ‘Doğu Batı Arasında İslam’ adlı eseri ile entelektüel düzeyini ve derin tefekkür kabiliyetini paylaşmıştı. (Nehir Yay.) Her daim başucu kitaplar arasında yer alacak lan bu eser, doğu-batı, sağ-sol, komünizm-faşizm, Amerika-Rusya gibi modern dünyanın düalizmine, ‘Üçüncü Halin Mümkünlüğü’ antitezi ile bir başkaldırıydı.

 

Ahlak, sanat, kültür, hukuk gibi konularda İslam ile seküler paradigmanın konuşlandığı zihinsel haritalara dönük koordinat tespitleri ile dikkat çeken eser, siyasal anlamda tükenmiş, kültürel anlamda yerlerde sürünen bir medeniyetin ana arterlerinden çağın kılcallarına yürüyen ve ‘Ey teslimiyet, senin adın İslam’dır’ aforizması ile ‘egemen ideolojiye’ meydan okuyan kült bir çalışmaydı.

 

1988’de genel af ile özgürlüğüne kavuştu. Foça hapishanesinde geçirdiği ve ‘ölümün tek umut gibi göründüğü’ son derece ağır koşullardaki bu yıllarda gizlice tuttuğu notları ‘Özgürlüğe Kaçışım’ adıyla kitaplaştı. (Klasik Yay.)

 

‘Hayatın anlamını kaybetmişsem ölmeliyim’ diyerek başladığı bu kitabında, ‘hayat, ölüm, varoluş, aşk, özgürlük, din’ gibi konuları derin bir hesaplaşma, özgün yaklaşımları ve zihin kurucu cümleleriyle ilmek ilmek işledi.

 

Kurduğu Demokratik Eylem Partisi ile 1990’daki seçimlerden yüzde 44 başarı ile çıktı ve devlet başkanlığı görevini üstlendi.

 

Parlamentodaki ilk konuşmasına ‘Bismillahirrahmanirrahim’ diyerek başlaması yıldızlardan yansıyan bir ulu-l emr parıltısı gibi etrafı aydınlatmış, dünya Müslümanları için umudun ve imkânın müjdeci sesi olmuştu.

 

Halkının yüzde 62’si referandum ile bağımsızlık tercihi yapınca 1992’de hiç tereddüt etmeden Bosna Hersek’in bağımsızlığını ilan etti. Bunun bedeli olarak ABD ve AB sessizliğinde bir Sırp katliamı ile karşılaştı Boşnak halkı.

 

1992-95 yılları arasındaki orantısız güç savaşında yüzbinlerce insan topraklarından koparken, on binlerce Boşnak hayatını kaybetti.

 

Aliya, savaşın en yıkıcı günlerinde dahi hem cephelerin hem de diplomatik masaların yükünü omuzlayan bir direniş ve müzakere figürü olmaya devam etti. Bir özgürlük savaşçısı misali bir cepheden diğerine koşarken bir filozof gibi bir uluslararası konferanstan diğerine haklı mücadelesini ve inandığı dünyanın değerlerini seslendirdi. Sırp askerlerinin sınır bilmez hayasızlıklarına ve zulümlerine karşı askerlerine ahlaklı bir mücadeleyi hatırlattı ve onlara şu tarihi sözlerle seslendi: "Savaş ölünce değil, düşmana benzeyince kaybedilir."  

 

Tarihe Tanıklığım kitabında geçen, "Eğer adaletten vazgeçeceksek savaşı kaybedelim daha iyi" sözü de Aliya aklının ve ahlakının şartlar ne olursa olun değişmeyen parametrelerini oluşturur.

 

"Savaşın ve baskıların en zor saatlerinde söylediği, ‘Yemin ederim ki köle olmayacağız’ sözüyle inancın, iradenin ve istikametin en güzel örneklerinden biri olmuş; halkının kendi içinden biri gibi sahiplenip sevgiyle ‘Dedo’ ya da 'Bizim Aliya' dediği o vakur duruşuyla Boşnakların sarsılmaz umudu, tartışmasız rehberi olmuştu.

 

1995’te adil olmayan Dayton Anlaşması ile savaş bittiğinde, üzerinde İmam Humeyni’nin İran-Irak savaşını bitiren ateşkesteki mahzun hali vardı. Adil olmayan bu anlaşma için, ‘Hayatımda en zor attığım imza olmuştur. Ne yazık ki bütün ideallerimizin yok olmaması için bu anlaşmayı imzalamak zorundaydık’ diyordu.

 

Avrupa kendi hinterlandında Bosna-Hersek adlı bir İslam devleti endişesini tartışırken o kendi derinliğinde hikmet yüklü sükûnet harfleri biriktiriyor, yarının Bosna’sı için hedef ve yöntem çalışıyordu:

 

"Amacımız, Müslümanların İslâmlaşmasıdır. Yöntemimiz inanmak ve mücadele etmektir" diyerek İslam dünyasına eleştiri yüklü mesajlar veriyordu.

 

2000 yılında ilerleyen yaşı ve sağlık sorunları ile Uluslararası Yüksek Temsilcilik ve batılı diplomatların yoğun baskıları yüzünden başkanlığı bıraktı. Bu kararın ardındaki asıl nedenin, uluslararası toplumun desteklediği daha ılımlı ve çok etnisiteli "Değişim İçin İttifak" gibi koalisyonlar karşısında çatışma ortamını körüklememek ve tıkanıklığa sebep olmamak olduğu belirtilir.

 

İzzetbegoviç, Tarihe Tanıklığım isimli hatıratında ve farklı söyleşilerinde siyaseti hiçbir zaman bir tutku olarak görmediğini, tarihi şartların kendisini bu göreve mecbur bıraktığını ifade etmiştir.

 

2003 yılında, ‘Beni şehitlerin yanına defnedin’ vasiyeti ile rabbine yürüdü.

 

‘Geleceğimizi geçmişimizde aramayacağız. Kin ve intikam peşinde koşmayacağız’ diyerek ölümünden sonra bile halkının ufku olmayı başarmış müstesna bir liderdi Aliya İzzetbegoviç.

 

Toplumuna yabancılaşmadan evrensel mesajlar üretebilen bir eylem adamıydı.

 

‘Daha iyi bir topluma ulaşmak için Müslümanların büyük bir kararlılığa ve Kur'an'ı disiplinli okumaya ihtiyaçları var’ diyordu.

 

Batı düşüncesi ile girdiği hesaplaşmada, ait olduğu medeniyete duyduğu özgüven ve içtenlik ile geliştirdiği nitelikli anti tezler, onun inancını ve bilgeliğini gösteriyordu: "Ben bir Müslüman'ım ve öyle kalacağım. Kendimi dünyadaki İslam davasının bir neferi olarak telakki ediyorum ve son günüme kadar da öyle hissedeceğim. Çünkü İslam, benim için güzel ve asil olan her şeyin diğer adı..."

 

'Yerlerin öğretmeni olabilmek için göklerin öğrencisi olmak lazım’ ilkesince, aynı anda hem öğrenmenin hem de öğretmenin nadide örneklerini dokuyor, tefekkür ve eylemin adresi oluyordu..

 

Sömürgeci Batılıları ve aşağılık kompleksiyle malul Doğulu yöneticileri tavizsiz duruşuyla sarsan; çağdaş tapınakların ve konferans salonlarının duvarlarına tevhidin özgürlükçü yorumunu kazıyan, müminlere de başı dik, alnı açık cümlelerle modern zamanlarda onurlu yaşamayı öğreten Aliya’yı rahmetle anıyoruz.

 

(Not: Bu yazı Ekim 2013'te kaleme alınmıştır.)

 
Etiketler: ÜÇÜNCÜ, HALİN, MÜMKÜNLÜĞÜ:, BİZİM, ALİYA,
Yorumlar
Yazarın Diğer Yazıları
13 Kasım 2026
'RAHATSIZ ETMEYE GELDİM'
1075 Okunma.
30 Ekim 2026
AYDINLIK 'AYDIN' YÜZLERLE GELİR
1300 Okunma.
19 Ekim 2026
GREGOR İSİMLİ BÖCEKLERLE DOLU GÜNDELİK HAYAT
1203 Okunma.
12 Ekim 2026
KIRK YAŞ TÜRKÜSÜ
1135 Okunma.
02 Ekim 2026
Biriktirdiklerim -8-
1121 Okunma.
24 Eylül 2026
GECE VE KARANLIK ZAMANLAR
1173 Okunma.
09 Eylül 2026
ŞİİRİN GÜNCESİ -12: ‘İSİMSİZ ŞİİR’
1293 Okunma.
28 Ağustos 2026
TANRI KONUŞMAK İÇİN SİZİN SUSMANIZI BEKLİYOR
1334 Okunma.
18 Ağustos 2026
YUSUF'UN BABASI
1258 Okunma.
11 Ağustos 2026
BAUDRİLLARD: RADİKAL DUYARLILIK
1239 Okunma.
29 Temmuz 2026
İKİ RENK, ÜÇ KELİME YA DA COŞKUNUN KIYISINDA
1706 Okunma.
07 Temmuz 2026
GÖSTERİ TOPLUMU
1849 Okunma.
02 Haziran 2026
Çok Dilli Kültür ve Çoğulcu Kavrayış
1882 Okunma.
27 Nisan 2026
Bağlamaya Şiir Okutan Adam: Murat Kapkıner
2367 Okunma.
10 Nisan 2026
İSA'NIN GÜNLÜĞÜ -1-
2891 Okunma.
25 Şubat 2026
Orucu Ayağa Düşürmemeli, Oruçla Ayağa Kalkmalı
2303 Okunma.
19 Ocak 2026
Gündelik Yaşam ve Kent Yönetimi Üzerine
2369 Okunma.
03 Ocak 2026
Paris’te Bir Pirinççizade: Cahit Sıtkı
2509 Okunma.
03 Aralık 2025
Selam Olsun Kubbede Hoş Sadâ Bırakanlara
2859 Okunma.
21 Ekim 2025
Bendeki Notlar -12- ‘Çocuk Kalsaydı Büyüklüğüm’
3745 Okunma.
09 Ekim 2025
Batı’da Şehir Tarihçiliği
2746 Okunma.
04 Ağustos 2025
‘Yıkın Efendiler, Yıkın!’ -2-
3686 Okunma.
14 Mayıs 2025
“Ağlasam sesimi duyar mısınız, Mısralarımda…”
2987 Okunma.
22 Nisan 2025
'İNSANIN DÖRT ZİNDANI'
6883 Okunma.
16 Mart 2025
ŞEBBİHALAR HER YERDE
2344 Okunma.
09 Mart 2025
'BİR DEĞİRMENDİ BU DÜNYA'
2709 Okunma.
08 Eylül 2023
Boşuna değildi boş olmayan hiçbir şey!
4862 Okunma.
17 Ağustos 2023
Köprüler ve Çamurlu Sular
4139 Okunma.
13 Temmuz 2023
Biriktirdiklerim-7-
3808 Okunma.
27 Mayıs 2023
Bingöl’ün Referandum Karnesi
4530 Okunma.
07 Mayıs 2023
Bingöl’de Genel Seçimlere Katılım Oranları (1950-2018)
3413 Okunma.
29 Nisan 2023
1920-2018 Yılları Arasında Bingöl’ü Parlamentoda Hangi Partiler Temsil Etti?
3326 Okunma.
24 Nisan 2023
Bingöl Yakın Siyasi Tarihinde Seçmen Davranışları (1939-2018)
4171 Okunma.
11 Nisan 2023
Siyasetin ‘Hayret’ Makamı Var Mıdır?
3765 Okunma.
05 Nisan 2023
Estetiğin Tükenişi Vicdanın Tükenişidir
3280 Okunma.
23 Mart 2023
“Ben de Adayım”
3349 Okunma.
18 Şubat 2023
Şiirin Güncesi -11: “Ben Yokum”
3889 Okunma.
18 Şubat 2023
‘Cansız Bedene Ulaşıldı’ Ne Demek?
2997 Okunma.
18 Şubat 2023
“Ya Bu Defa da Seçilemezsem!”
3188 Okunma.
18 Şubat 2023
Biriktirdiklerim-6
2923 Okunma.
18 Şubat 2023
‘Konfor Ruhun Bataklığıdır’
3291 Okunma.
08 Kasım 2022
Engerek Soyu
3752 Okunma.
16 Eylül 2022
Masanın Ötesi ve Berisi Ya da Sosyolojimizin Metafiziği
5274 Okunma.
05 Eylül 2022
Tatlı Zehirli Sulara Alışanlar İflah Olmaz Mı?
3914 Okunma.
22 Ağustos 2022
Nazar Değmemiş Kapaksız Kitaplar
4502 Okunma.
02 Ağustos 2022
Libası İdrarlı Adamlar
4494 Okunma.
27 Haziran 2022
“Hayatın Anlamı” Nedir?
5726 Okunma.
21 Haziran 2022
‘Ey kötülük!’
3926 Okunma.
24 Mayıs 2022
Şiirin Güncesi 10: “Sonsuz ve Öbürü”
4918 Okunma.
05 Mayıs 2022
'Sıkıntı yok!'
4428 Okunma.
19 Nisan 2022
Düğümlere Üfüren Mühendisler Zamanı
4580 Okunma.
08 Nisan 2022
Bendeki Notlar 11: ‘Şehir Sineması’
4256 Okunma.
20 Mart 2022
Hakikate Tanıklık Nedir?
4255 Okunma.
03 Mart 2022
‘Tüm İnsanlığa Açık ve Ücretsiz Gösteri’
4877 Okunma.
09 Şubat 2022
Bendeki Notlar 10 “Kültür ve Sanat Merkezleri: Sinema, Kırtasiye, Park”
6190 Okunma.
13 Aralık 2021
Frankfurt'ta Bir Haşimi
8777 Okunma.
17 Kasım 2021
Nurettin Topçu’nun Gördüğü ‘Taşralı’
6826 Okunma.
09 Eylül 2021
Harf Eken Kelime Biçer
7733 Okunma.
24 Ağustos 2021
Bir Mütevazi Monologdan Arta Kalan Sualler
5613 Okunma.
24 Haziran 2021
Çekilin aradan, maradan...
7364 Okunma.
15 Haziran 2021
'Biraz da ben konuşayım'
6559 Okunma.
28 Mayıs 2021
‘Apaçık’ Şiir
6535 Okunma.
06 Mayıs 2021
“Şehir’dir adım; kimlik alır, kimlik veririm.”
6694 Okunma.
22 Nisan 2021
Kitaplar Dolusu Susmak...
5687 Okunma.
16 Nisan 2021
Zamanın İdrak Sarkacına Merhaba
5409 Okunma.
23 Mart 2021
Söz Düşerse Ne Kalır Geriye?
6770 Okunma.
18 Ocak 2021
Dayvun, Dayvun, Dayvuno / Day Qırbun Çımun Siyuno
16443 Okunma.
22 Aralık 2020
Biriktirdiklerim -5-
4626 Okunma.
10 Aralık 2020
Biriktirdiklerim -4-
4996 Okunma.
04 Aralık 2020
Biriktirdiklerim -3-
5184 Okunma.
30 Kasım 2020
Parayı Nereye Yatırmalı?
4980 Okunma.
26 Kasım 2020
Biriktirdiklerim -2-
5198 Okunma.
16 Kasım 2020
Biriktirdiklerim -1-
5406 Okunma.
19 Ekim 2020
Ne Zaman Reşit Olacağız?
6801 Okunma.
Haber Yazılımı