|
|||
![]() |
ÜÇÜNCÜ HALİN MÜMKÜNLÜĞÜ: BİZİM ALİYA | ||
| Yusuf ALİOĞLU | |||
‘Konuşamayabilirim ancak her zaman düşünme imkânım var ve bu imkânı sonuna kadar kullanmaya karar verdim’ diyordu, çakır gözlü Boşnak lider.
Zindanda dahi varlık amacından ve emeğiyle edindiği kimliğinden ödün vermeyerek, ‘konuşturmazlarsa ben de düşünürüm’ diyen Bilge Kral, ölüm yıldönümünde bir kez daha rahmetle anılıyor.
Liseli yıllarında kurduğu Mladi Muslimani (Müslüman Gençler) adlı kulüp, ömrünün sonuna kadar sürecek fikir ve dava adamlığı sürecinin bilinç yüklü ilk adımı oldu. Henüz 25 yaşında iken Yugoslav diktatör Tito’nun zulmü ile karşılaştı; İslam fikriyatından dolayı 1949-1954 yılları arasında beş yıl hapis yattı. 1956’da Saraybosna Üniversitesi Hukuk Fakültesinden mezun oldu.
Medresei-i Yusufiye’deki etütlerini 1970 yılında İslami Manifesto olarak yayımladı. (Fide Yay.) Eser, dünya Müslümanlarına uyanış ve diriliş çağrısı yapan son derece güçlü bir metindi. Kitap farklı çevrelerde büyük yankı uyandırırken, Aliya halkı nezdinde sahiplenilen bir isme, rejim içinse muhalif figürlerden birine dönüşmüştü.
Bu fikri üretkenliğin karşılığı olarak, 1983 yılında açılan bir davada on dört yıl hapis cezası aldı. İddianamelere geçen suçu, ‘devlet düzenini değiştirmek ve Bosna Hersek’i İslam devletine dönüştürmek’ idi.
1980 yılında tamamladığı ancak Yugoslavya'daki siyasi baskılar nedeniyle ülkesinde bastıramadığı ‘Doğu Batı Arasında İslam’ isimli eseri, kendisi hapisteyken 1984 yılında İngilizce olarak ABD ve Kanada'da yayımlandı.
Son asrın yüz akı kitaplarından biri olduğunu düşündüğüm ‘Doğu Batı Arasında İslam’ adlı eseri ile entelektüel düzeyini ve derin tefekkür kabiliyetini paylaşmıştı. (Nehir Yay.) Her daim başucu kitaplar arasında yer alacak lan bu eser, doğu-batı, sağ-sol, komünizm-faşizm, Amerika-Rusya gibi modern dünyanın düalizmine, ‘Üçüncü Halin Mümkünlüğü’ antitezi ile bir başkaldırıydı.
Ahlak, sanat, kültür, hukuk gibi konularda İslam ile seküler paradigmanın konuşlandığı zihinsel haritalara dönük koordinat tespitleri ile dikkat çeken eser, siyasal anlamda tükenmiş, kültürel anlamda yerlerde sürünen bir medeniyetin ana arterlerinden çağın kılcallarına yürüyen ve ‘Ey teslimiyet, senin adın İslam’dır’ aforizması ile ‘egemen ideolojiye’ meydan okuyan kült bir çalışmaydı.
1988’de genel af ile özgürlüğüne kavuştu. Foça hapishanesinde geçirdiği ve ‘ölümün tek umut gibi göründüğü’ son derece ağır koşullardaki bu yıllarda gizlice tuttuğu notları ‘Özgürlüğe Kaçışım’ adıyla kitaplaştı. (Klasik Yay.)
‘Hayatın anlamını kaybetmişsem ölmeliyim’ diyerek başladığı bu kitabında, ‘hayat, ölüm, varoluş, aşk, özgürlük, din’ gibi konuları derin bir hesaplaşma, özgün yaklaşımları ve zihin kurucu cümleleriyle ilmek ilmek işledi.
Kurduğu Demokratik Eylem Partisi ile 1990’daki seçimlerden yüzde 44 başarı ile çıktı ve devlet başkanlığı görevini üstlendi.
Parlamentodaki ilk konuşmasına ‘Bismillahirrahmanirrahim’ diyerek başlaması yıldızlardan yansıyan bir ulu-l emr parıltısı gibi etrafı aydınlatmış, dünya Müslümanları için umudun ve imkânın müjdeci sesi olmuştu.
Halkının yüzde 62’si referandum ile bağımsızlık tercihi yapınca 1992’de hiç tereddüt etmeden Bosna Hersek’in bağımsızlığını ilan etti. Bunun bedeli olarak ABD ve AB sessizliğinde bir Sırp katliamı ile karşılaştı Boşnak halkı.
1992-95 yılları arasındaki orantısız güç savaşında yüzbinlerce insan topraklarından koparken, on binlerce Boşnak hayatını kaybetti.
Aliya, savaşın en yıkıcı günlerinde dahi hem cephelerin hem de diplomatik masaların yükünü omuzlayan bir direniş ve müzakere figürü olmaya devam etti. Bir özgürlük savaşçısı misali bir cepheden diğerine koşarken bir filozof gibi bir uluslararası konferanstan diğerine haklı mücadelesini ve inandığı dünyanın değerlerini seslendirdi. Sırp askerlerinin sınır bilmez hayasızlıklarına ve zulümlerine karşı askerlerine ahlaklı bir mücadeleyi hatırlattı ve onlara şu tarihi sözlerle seslendi: "Savaş ölünce değil, düşmana benzeyince kaybedilir."
Tarihe Tanıklığım kitabında geçen, "Eğer adaletten vazgeçeceksek savaşı kaybedelim daha iyi" sözü de Aliya aklının ve ahlakının şartlar ne olursa olun değişmeyen parametrelerini oluşturur.
"Savaşın ve baskıların en zor saatlerinde söylediği, ‘Yemin ederim ki köle olmayacağız’ sözüyle inancın, iradenin ve istikametin en güzel örneklerinden biri olmuş; halkının kendi içinden biri gibi sahiplenip sevgiyle ‘Dedo’ ya da 'Bizim Aliya' dediği o vakur duruşuyla Boşnakların sarsılmaz umudu, tartışmasız rehberi olmuştu.
1995’te adil olmayan Dayton Anlaşması ile savaş bittiğinde, üzerinde İmam Humeyni’nin İran-Irak savaşını bitiren ateşkesteki mahzun hali vardı. Adil olmayan bu anlaşma için, ‘Hayatımda en zor attığım imza olmuştur. Ne yazık ki bütün ideallerimizin yok olmaması için bu anlaşmayı imzalamak zorundaydık’ diyordu.
Avrupa kendi hinterlandında Bosna-Hersek adlı bir İslam devleti endişesini tartışırken o kendi derinliğinde hikmet yüklü sükûnet harfleri biriktiriyor, yarının Bosna’sı için hedef ve yöntem çalışıyordu:
"Amacımız, Müslümanların İslâmlaşmasıdır. Yöntemimiz inanmak ve mücadele etmektir" diyerek İslam dünyasına eleştiri yüklü mesajlar veriyordu.
2000 yılında ilerleyen yaşı ve sağlık sorunları ile Uluslararası Yüksek Temsilcilik ve batılı diplomatların yoğun baskıları yüzünden başkanlığı bıraktı. Bu kararın ardındaki asıl nedenin, uluslararası toplumun desteklediği daha ılımlı ve çok etnisiteli "Değişim İçin İttifak" gibi koalisyonlar karşısında çatışma ortamını körüklememek ve tıkanıklığa sebep olmamak olduğu belirtilir.
İzzetbegoviç, Tarihe Tanıklığım isimli hatıratında ve farklı söyleşilerinde siyaseti hiçbir zaman bir tutku olarak görmediğini, tarihi şartların kendisini bu göreve mecbur bıraktığını ifade etmiştir.
2003 yılında, ‘Beni şehitlerin yanına defnedin’ vasiyeti ile rabbine yürüdü.
‘Geleceğimizi geçmişimizde aramayacağız. Kin ve intikam peşinde koşmayacağız’ diyerek ölümünden sonra bile halkının ufku olmayı başarmış müstesna bir liderdi Aliya İzzetbegoviç.
Toplumuna yabancılaşmadan evrensel mesajlar üretebilen bir eylem adamıydı.
‘Daha iyi bir topluma ulaşmak için Müslümanların büyük bir kararlılığa ve Kur'an'ı disiplinli okumaya ihtiyaçları var’ diyordu.
Batı düşüncesi ile girdiği hesaplaşmada, ait olduğu medeniyete duyduğu özgüven ve içtenlik ile geliştirdiği nitelikli anti tezler, onun inancını ve bilgeliğini gösteriyordu: "Ben bir Müslüman'ım ve öyle kalacağım. Kendimi dünyadaki İslam davasının bir neferi olarak telakki ediyorum ve son günüme kadar da öyle hissedeceğim. Çünkü İslam, benim için güzel ve asil olan her şeyin diğer adı..."
'Yerlerin öğretmeni olabilmek için göklerin öğrencisi olmak lazım’ ilkesince, aynı anda hem öğrenmenin hem de öğretmenin nadide örneklerini dokuyor, tefekkür ve eylemin adresi oluyordu..
Sömürgeci Batılıları ve aşağılık kompleksiyle malul Doğulu yöneticileri tavizsiz duruşuyla sarsan; çağdaş tapınakların ve konferans salonlarının duvarlarına tevhidin özgürlükçü yorumunu kazıyan, müminlere de başı dik, alnı açık cümlelerle modern zamanlarda onurlu yaşamayı öğreten Aliya’yı rahmetle anıyoruz.
(Not: Bu yazı Ekim 2013'te kaleme alınmıştır.) |
|||
| Etiketler: ÜÇÜNCÜ, HALİN, MÜMKÜNLÜĞÜ:, BİZİM, ALİYA, | |||
|